1 ayda en fazla kaç saat mesai yapılabilir sorusunun kanunda sabit bir aylık saat cevabı yoktur. Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmalar ve yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırı üzerinden değerlendirilir. Yıllık 270 saat sınırı aylık ortalama 22,5 saate denk gelse de bu rakam kesin bir aylık fazla mesai sınırı değildir.
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır. Ayrıca fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saati aşamaz. Bu nedenle aylık kaç saat fazla mesai yapılabileceği değerlendirilirken yalnızca ay hesabı değil; haftalık çalışma süresi, yıllık toplam fazla mesai, günlük çalışma sınırı ve işçinin fiili çalışma düzeni birlikte incelenir.
Aylık 22,5 saat hesabı, kanunda ayrıca düzenlenmiş bağımsız bir aylık sınır değildir. Bu rakam, yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırının 12 aya bölünmesiyle ulaşılan ortalama değerdir. Bu nedenle “ayda en fazla 22,5 saat fazla mesai yapılabilir” ifadesi tek başına doğru değildir.
Fazla mesai dahil günlük çalışma süresi de kural olarak 11 saati aşamaz. Bu sınır, aylık fazla mesai değerlendirmesinde ayrıca dikkate alınmalıdır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2016/14472 E., 2020/3416 K. sayılı kararında, iş sözleşmesinde fazla çalışmanın ücrete dahil olduğuna ilişkin hükümlerin yıllık 270 saatle sınırlı olarak değerlendirileceği kabul edilmiştir. Kararda bu sınır, haftalık yaklaşık 5,2 saat ve aylık ortalama 22,5 saat üzerinden açıklanmış; haftalık 5,2 saati aşan fazla çalışmalar bakımından ayrıca fazla mesai ücreti hesaplanması gerektiği belirtilmiştir.
270 Saat Aşılırsa Fazla Mesai Ücreti Ödenir mi?
Evet, yıllık 270 saat sınırı aşılmış olsa bile işçi fiilen yaptığı fazla mesainin ücretini talep edebilir. 270 saat sınırı, işveren açısından bir yasal sınırlamadır; işçinin ücret hakkını ortadan kaldırmaz.
İş sözleşmesinde “fazla mesai ücrete dahildir” yazması da bu sonucu değiştirmez. Yargıtay uygulamasına göre bu tür hükümler sınırsız değildir ve en fazla yıllık 270 saatle sınırlı sonuç doğurur.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2017/20734 E., 2019/4819 K. sayılı kararında, iş sözleşmesinde veya işyeri düzenlemelerinde fazla mesai ücretinin aylık ücrete dahil olduğu yazsa bile bu hükmün yıllık 270 saatle sınırlı olduğu kabul edilmiştir. Karara göre, yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalar için ayrıca fazla mesai ücreti hesaplanmalıdır.
Bu nedenle işçi, yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalarını ispatladığında fazla mesai ücretini talep edebilir. Fazla mesai ücretlerinin hiç ödenmemesi, eksik ödenmesi veya işçinin sürekli şekilde yasal sınırları aşan çalışmaya zorlanması ise somut olayın özelliklerine göre haklı fesih sebebi oluşturabilir. Bu durumda işçi, şartları varsa kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını talep edebilir. 1 ayda en fazla kaç saat mesai yapılabilir sorusu değerlendirilirken, yıllık 270 saat sınırının aşılması işçinin fazla mesai ücreti talep etmesine engel değildir.
İşçi Onayı Olmadan Fazla Mesai Yaptırılabilir mi?
Kural olarak işçinin onayı olmadan olağan fazla mesai yaptırılamaz. Fazla çalışma onayı iş sözleşmesi kurulurken veya fazla çalışma ihtiyacı ortaya çıktığında alınabilir. İşçi, daha önce verdiği onayı 30 gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunarak geri alabilir.
İşçi fazla çalışma onayı vermemişse veya verdiği onayı usulüne uygun şekilde geri çekmişse, olağan fazla mesaiye zorlanması hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir. Bu durumda işçi, fiilen yaptığı fazla mesainin ücretini talep edebilir. Şartları varsa haklı fesih, kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları bakımından yasal yollara başvurabilir.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2019/23965 E., 2021/2232 K. sayılı kararında, fazla çalışma için işçinin onayının alınması gerektiği; yönetmelik değişikliğinin onay şartını ortadan kaldırmadığı, yalnızca onayın alınma zamanı bakımından esneklik getirdiği belirtilmiştir. Onay alınmadan fazla çalışma yaptırılması, işveren açısından idari yaptırıma konu olabilecek bir ihlal olarak değerlendirilmiştir.
Zorunlu nedenlerle fazla çalışma ve olağanüstü hallerde fazla çalışma bu kuralın istisnasıdır. Ancak bu istisnalar sınırlıdır. İşçinin fazla mesaiye onay vermesi de işverene yıllık 270 saat sınırını veya günlük çalışma sınırlarını aşma hakkı vermez. Bu nedenle 1 ayda en fazla kaç saat mesai yapılabilir sorusu yalnızca süre hesabıyla sınırlı değildir. Fazla mesai değerlendirilirken işçinin onayı, yıllık 270 saat sınırı ve günlük çalışma sınırları birlikte dikkate alınmalıdır.
Sonuç
1 ayda en fazla kaç saat mesai yapılabilir sorusunun kanunda sabit bir aylık cevabı yoktur. Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmalar ve yıllık 270 saatlik sınır üzerinden değerlendirilir. Yıllık 270 saat sınırı aylık ortalama 22,5 saate denk gelir; ancak bu kesin bir aylık sınır değildir. 270 saat sınırının aşılması işçinin ücret talebini ortadan kaldırmaz. İşçi, fiilen yaptığı fazla mesainin ücretini ve şartları varsa diğer işçilik alacaklarını talep edebilir.
Uygulamada, fazla mesainin yapıldığını yasal delillerle ispat etmek, sözleşmedeki “ücrete dahil” maddelerinin geçerliliğini denetlemek ve geriye dönük hak kayıplarını önleyecek doğru hesaplamaları yapmak hukuki teknik bilgi gerektirmektedir. Haklıyken haksız duruma düşmemek ve somut olayın özelliklerine göre doğru stratejiyle hareket edebilmek adına, sürecin en başından itibaren profesyonel bir hukuki danışmanlık ve avukat desteğiyle takip edilmesi, yasal hakların eksiksiz elde edilmesi açısından kritik önem taşır.