4 Kodu ile İşten Çıkarma Halinde İşçinin Hakları

4 kodu ile işten çıkarma, işçinin şartları varsa kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işsizlik maaşı ve diğer işçilik alacaklarını talep edebileceği işveren feshi türlerinden biridir. SGK 04 kodu, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshedildiğini gösteren işten çıkış kodudur.

Bu nedenle 04 kodu, işçi açısından çoğu durumda lehe kabul edilen bir çıkış kodudur. Çünkü işveren bu kodla, SGK’ya iş sözleşmesini işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı gibi ağır bir nedenle sona erdirdiğini bildirmemiş olur. 04 kodu ile işten çıkarılan bir işçinin yasal süreçleri doğru yönetmesi ve haklarının sınırlarını bilmesi önem arz eder.

SGK 4 Kodu Nedir?

SGK 04 kodu, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı bir neden gösterilmeksizin feshedildiğini belirten resmi işten çıkış bildirim kodudur. İş kanunundaki karşılığı yönünden bu kod, işverenin iş sözleşmesini tek taraflı olarak sonlandırdığını ve bunu yaparken işçinin ağır bir kusuruna (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi) dayanmadığını sisteme beyan etmesidir. Pratikte bu kod, işverenin SGK’ya haklı fesih sebebi bildirmediğini gösterir.

Ancak iş hukukunun temel ilkeleri gereğince, SGK çıkış kodu tek başına tüm hukuki sonuçları kesin ve mutlak olarak belirleyen yegane veri değildir. Kodun hukuki ağırlığı yüksek olsa da taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda feshin gerçek niteliği incelenir.

4 Kodu ile İşten Çıkarma Halinde Hangi Haklar Talep Edilebilir?

4 kodu ile işten çıkarma halinde işçi, kanunun aradığı şartlar varsa kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işsizlik maaşı ve diğer işçilik alacaklarını talep edebilir. Ancak bu hakların her biri için ayrı şartlar bulunur. Örneğin kıdem tazminatı için en az 1 yıllık çalışma süresi, işsizlik maaşı için ise prim günü ve İŞKUR’a süresinde başvuru şartları aranır.

4 Kodu ile İşten Çıkarma Kıdem Tazminatı Hakkı Verir mi?

4 kodu ile işten çıkarma halinde işçi, en az 1 yıllık kıdemi varsa ve kıdem tazminatına engel başka bir durum bulunmuyorsa kıdem tazminatı talep edebilir. Çünkü 04 kodu, işverenin SGK’ya haklı fesih sebebi bildirmeden iş sözleşmesini sona erdirdiğini gösterir. Bu yönüyle 04 kodu, kıdem tazminatı talebi bakımından işçi lehine önemli bir kayıt niteliğindedir.

04 kodu kapsamında kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin aynı işverene bağlı işyeri veya işyerlerinde en az 1 tam yıl boyunca çalışmış olması zorunludur. İşçinin kıdem süresi hesaplanırken işe giriş tarihi ile 04 koduyla çıkışın yapıldığı tarih arasındaki süre esas alınır. Bununla birlikte, “sistemde 04 kodu yazıyor diye her durumda kesin olarak kıdem tazminatı alınır” şeklinde mutlak ve esnemez bir dil kullanmak hukuken yanıltıcı olacaktır. İşveren, kodun sisteme girilmesi sırasında maddi hata yapıldığını ileri sürebilir veya feshin arkasında aslında işçinin tazminat gerektirmeyen başka bir kusuru olduğunu somut delillerle mahkemede ispatlayabilir. Hukuki uyuşmazlıklarda feshin gerçek nedeni ve tarafların sunduğu deliller mahkemece bir bütün olarak tartılacaktır.

4 Kodu ile İşten Çıkarma İhbar Tazminatı Hakkı Verir mi?

4 kodu ile işten çıkarma halinde işveren ihbar süresine uymamış veya ihbar süresine ait ücreti peşin ödememişse, işçi ihbar tazminatı talep edebilir. Çünkü 04 kodu, iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden sona erdirildiğini gösterir. İş Kanunu uyarınca, belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen işveren, işçinin kıdemine göre belirlenen yasal ihbar sürelerine uymak ve bu süre zarfında işçiyi çalıştırmaya devam ederek yeni iş arama izni vermek zorundadır.

Eğer işveren, 04 kodunu bildirerek iş sözleşmesini sonlandırmış ancak işçiye yasal ihbar süresini tanımamışsa ya da bu sürenin ücretini peşin ödeyerek işçiyi derhal işten çıkarmamışsa, işçiye ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olur. İhbar tazminatına esas süreler işçinin çalışma süresine göre şu şekilde kademelenir:

• 6 aydan az sürmüş olan işçi için 2 hafta,
• 6 aydan 1,5 yıla kadar sürmüş olan işçi için 4 hafta,
• 1,5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş olan işçi için 6 hafta,
• 3 yıldan fazla sürmüş olan işçi için 8 hafta.

İşveren bu sürelere ait ücreti nakden ödemediği takdirde, işçi 04 çıkış koduna dayanarak ihbar tazminatı talebiyle yasal yollara başvurabilir.

4 Kodu ile İşten Çıkarılan İşçi İşsizlik Maaşı Alabilir mi?

Evet, 04 kodu ile işten çıkarılan işçi, diğer yasal şartları da taşıyorsa işsizlik maaşı alabilir. Çünkü 04 kodu, işçinin kendi isteğiyle ayrılmadığını ve işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden işten çıkarıldığını gösteren çıkış kodlarından biridir. Bu nedenle 04 kodu, işsizlik maaşı başvurusu bakımından işçi lehine kabul edilen kodlar arasında yer alır.

Ancak işten çıkış kodunun 04 olması, işsizlik maaşının bağlanması için tek başına yeterli değildir; işçinin kanunda yer alan diğer prim, süre ve başvuru şartlarını da eksiksiz yerine getirmesi gerekir.

İşçinin bu ödenekten yararlanabilmesi için; hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olması ve son 3 yıl içerisinde en az 600 gün işsizlik sigortası priminin ödenmiş olması zorunludur. Ayrıca işçi, 04 kodu ile işten çıkarıldığı tarihten itibaren en geç 30 gün içinde İŞKUR’a e-Devlet veya şube üzerinden şahsen başvuruda bulunmalıdır. Bu şartları bir arada taşıyan işçilere, prim gün sayılarına göre belirli bir süreyle işsizlik maaşı bağlanır.

İşveren 4 Kodundan Sonra Farklı Fesih Nedeni Söyleyebilir mi?

Hukuki uyuşmazlıklarda işverenler, SGK sistemine 04 kodu girmiş olmalarına rağmen, açılan bir işçilik alacağı veya işe iade davasında mahkemeye farklı fesih nedenleri sunabilmektedir.

İş hukukunda yerleşik kural şudur: SGK işten ayrılış bildirgesindeki çıkış kodu tek başına mutlak, aksi ispat edilemez ve değiştirilemez bir delil teşkil etmez. İşveren, kodun sisteme girilmesi sırasında maddi hata yapıldığını veya muhasebe biriminin yanlış beyanda bulunduğunu ileri sürebilir.

Ancak işverenin resmi bir kuruma (SGK) kendi iradesiyle 04 kodu bildirip, daha sonra yargılama aşamasında işçinin aslında ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davrandığını veya devamsızlık yaptığını ileri sürmesi somut olayda çelişki yaratabilir.

Hukukta tarafların çelişkili beyanlarda bulunması, yargılama sürecinde güvenilirlik yönünden zafiyet oluşturur. İşverenin mahkemede 04 kodunun aksini iddia etmesi, işverenin üzerindeki ispat yükünü ciddi şekilde ağırlaştırır ve bu durum mahkemece işveren aleyhine değerlendirilebilir.

Yanlış Bildirilen Çıkış Kodu 04 Olarak Düzeltilir mi?

Gerçek fesih nedeninin haklı fesih olmadığı durumlarda yanlış bildirilen çıkış kodunun 04 olarak düzeltilmesi talep edilebilir. Kod düzeltme işlemi, işçinin ticari ve mesleki sicilinin etkilenmemesi ve işsizlik maaşına erişebilmesi bakımından önem taşır.

Yargıtay’ın bu konudaki yerleşik içtihatları, kod düzeltme davalarında mahkemelerin nasıl bir yol izlemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Konuya ilişkin iki emsal karar süreci aydınlatmaktadır:

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2024/15178 E., 2025/2608 K. Bu karara konu olan olayda, taraflar arasında daha önce görülüp kesinleşen davada feshin haklı nedene dayanmadığı, en fazla geçerli neden niteliğinde olduğu kabul edilmiştir. İşçi, bu kesinleşen yargı tespitine dayanarak işverenin sisteme girmiş olduğu “26” (Disiplin kurulu kararı ile fesih) kodunun düzeltilmesini istemiştir. Yargıtay, önceki kesinleşmiş yargı kararında feshin haklı nedene dayanmadığı tespit edildiğinden, 26 kodunun 04 olarak düzeltilmesine ilişkin hükmü onamıştır. Bu karar, önceki kesinleşmiş mahkeme tespitlerinin SGK çıkış kodunun düzeltilmesinde doğrudan etki doğurduğunu göstermektedir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2017/15444 E., 2020/1323 K. Bir diğer kararda ise işçi, iş sözleşmesinin feshedilmesine rağmen SGK’ya “29” kodu bildirildiğini, bu kod yüzünden İŞKUR’dan işsizlik ödeneği alamadığını ileri sürerek kodun 04 olarak düzeltilmesini talep etmiştir. Yargıtay bu incelemede; mahkemenin eksik inceleme ile karar veremeyeceğini, öncelikle SGK ve İŞKUR’dan işsizlik ödeneği başvuru süreçlerine dair tüm resmi belgelerin getirtilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Ardından iş sözleşmesinin gerçekte kim tarafından ve hangi somut nedenle feshedildiğinin şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi ve elde edilen hakiki sonuca göre doğru çıkış kodunun (04) sisteme yansıtılması amacıyla hüküm kurulması gerektiğine hükmederek kararı bozmuştur. Bu içtihat, yanlış kod bildiriminin işçinin işsizlik maaşı hakkı üzerindeki etkisini ve mahkemenin feshin özünü araştırma yükümlülüğünü ortaya koymaktadır.

4 Kodu ile İşten Çıkarılan İşçi Ne Yapmalı?

İş sözleşmesi 04 kodu ile sonlandırılan bir işçinin, hak kaybına uğramamak ve yasal alacaklarını eksiksiz tahsil edebilmek adına şu adımları izlemesi uygun olacaktır:

1. e-Devlet Üzerinden Kontrol: İşten çıkarılma bildirimini alır almaz e-Devlet sistemine girerek “SGK İşe Giriş Çıkış Bildirgeleri” kısmından işverenin beyan ettiği çıkış kodunun gerçekten “04” olup olmadığını doğrulamalısınız.
2. Belgelerin Güvenceye Alınması: İşveren tarafından size tebliğ edilen yazılı fesih bildirimini, işten ayrılış bildirgesini, son aylara ait ücret bordrolarını ve banka hesap hareket dökümlerini saklamalısınız.
3. İŞKUR Başvurusu: İşsizlik maaşı avantajından yararlanmak için fesih tarihinden itibaren 30 günlük yasal süreyi geçirmeden e-Devlet veya İŞKUR şubeleri aracılığıyla işsizlik ödeneği başvurusunu tamamlamalısınız.
4. İşe İade Süreci İçin Başvuru: Eğer işe iade şartları mevcutsa (en az 30 işçi çalıştırılan bir işyeri, en az 6 aylık kıdem vb.) ve işe geri dönmek istiyorsanız, fesih tarihinden itibaren 1 ay içinde adliyelerdeki hukuki arabuluculuk bürosuna başvurarak zorunlu arabuluculuk sürecini başlatmanız gerekmektedir.
5. İşçilik Alacakları İçin Süreç Değerlendirmesi: Kıdem, ihbar tazminatı ile ücret, fazla mesai ve yıllık izin gibi diğer ödenmeyen işçilik alacakları bakımından ise yasal zamanaşımı süreleri içerisinde arabuluculuk ve dava süreçleri ayrıca değerlendirilebilir.

Sonuç

4 kodu ile işten çıkarma, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı bir neden gösterilmeksizin feshedildiğini belgeleyen ve işçi haklarını koruma altına alan önemli yasal yansımalardan biridir. Bu kodun bildirilmiş olması, işçiye kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı gibi imkanlara erişimde hukuki kolaylık sağlar.

Hak kaybı yaşamamak, hatalı bildirilmiş kodları düzeltmek ve tazminat alacaklarını eksiksiz biçimde tahsil etmek adına sürecin en başından itibaren uzman bir iş hukuku avukatından hukuki destek alınması sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.